Op deze pagina
Wat er eigenlijk op de gevel zit
Voordat de methode aan de orde is, moet duidelijk zijn wat er weg moet. Vijf soorten vervuiling vragen vijf verschillende dingen, en ze zitten vaak op dezelfde gevel.
| Wat het is | Waar het zit | Wat het vraagt |
|---|---|---|
| Zwarte aanslag van verkeer en fijnstof | Vooral op plekken die niet door regen worden gewassen: onder balkons, achter uitstekende lijsten, in portieken | Langere inwerktijd met een middel dat de korst losmaakt, geen kracht |
| Algen, mos en groene aanslag | Noordgevels, schaduwkanten, laag bij de grond en bij lekkende goten | Een behandeling die de sporen doodt, anders staat het er binnen een seizoen weer |
| Witte uitbloei uit het metselwerk | Nieuwe of net herstelde muren, en muren die vocht van binnenuit kwijt moeten | Eerst de oorzaak van het vocht, anders komt het terug; droog verwijderen gaat vaak beter dan nat |
| Roeststrepen | Onder ankers, hekwerk, bevestigingen en betonwapening die te dicht aan de buitenkant zit | Een gerichte behandeling per streep; de oorzaak is meestal een herstelklus, geen schoonmaakklus |
| Duivenuitwerpselen | Richels, vensterbanken, achter regenpijpen en op lijstwerk | Nat inweken en afvoeren, en als het blijft terugkomen een gesprek over weren in plaats van blijven reinigen |
Per ondergrond een andere aanpak
De ondergrond bepaalt wat mag. Dit is de volgorde waarin we kijken, van de zachtste behandeling naar de zwaarste, en we gaan niet verder dan nodig is.
Historisch metselwerk met kalkmortel
Zachte handvormsteen en kalkmortel verdragen geen hoge druk en geen scherp middel: de buitenste, hardste laag van de steen gaat er dan mee af, waarna de steen sneller vocht opneemt en sneller opnieuw vervuilt. Hier werken we met lage druk, ruim water en een middel dat lang mag inwerken, of met een gel die na de inwerktijd wordt afgenomen.
Naoorlogs metselwerk met cementmortel
Harder en beter bestand tegen een stevigere behandeling. Hier kan lagedruk met een reinigingsmiddel meestal wel, en soms warm water. Nog steeds geen straalwerk, want de sintellaag van de baksteen is ook hier de laag die het vuil buiten houdt.
Beton en betonelementen
Redelijk robuust, maar let op de wapening: zit die te dicht onder het oppervlak, dan legt een te zware behandeling hem bloot en begint het roesten pas echt. Bij zichtbeton is het resultaat bovendien zelden gelijkmatig, dus daar hoort een verwachting bij die vooraf wordt uitgesproken.
Stucwerk en gepleisterde gevels
Kwetsbaar voor druk en voor water dat achter de laag komt. Meestal handwerk met zachte borstels, en bij loszittend stuc geen reiniging maar eerst herstel.
Natuursteen
Zandsteen, kalksteen en graniet gedragen zich onderling volledig verschillend. Zuur op kalksteen vreet het oppervlak aan, wat onherstelbaar is. Hier gaat geen middel op zonder dat we weten om welke steen het gaat.
Geveldelen van metaal, glas en kunststof
Puien, kozijnen, borstwerk en sandwichpanelen vragen geen steenbehandeling maar een milde reiniger en vooral zorg voor de coating. Poedercoating en anodisatie zijn te beschadigen, en dat zie je pas als het licht er schuin op valt.
Hoe een proefvlak werkt
Een proefvlak is een klein stuk gevel waarop we de voorgenomen behandeling uitvoeren voordat de rest aan de beurt is. Het kost een halve dag en het is de enige manier om te weten wat er gaat gebeuren in plaats van het te vermoeden.
- Het vlak ligt op een plek die representatief is voor de rest van de gevel, maar niet pal naast de voordeur. Een hoek van de zijgevel met dezelfde ligging en dezelfde vervuiling werkt beter.
- We beoordelen het pas als het helemaal droog is. Een natte gevel ziet er altijd beter uit dan hij is, en dat is precies de valkuil bij het goedkeuren van een proefvlak op de dag zelf.
- Bij twijfel leggen we twee of drie behandelingen naast elkaar, van licht naar zwaarder, zodat de keuze gaat over wat genoeg is en niet over wat het meeste weghaalt.
- U krijgt foto’s van voor, tijdens en na, met de gebruikte methode erbij. Bij een monument is dat ook het document dat de gemeente of uw architect wil zien.
Bij een gevel die al eerder is gereinigd, is het proefvlak extra nuttig. Een eerdere zware behandeling laat een oppervlak achter dat anders reageert dan de rest, en dat is aan de buitenkant niet altijd te zien.
Monumenten en beschermd stadsgezicht
Grote delen van de Amsterdamse binnenstad vallen onder beschermd stadsgezicht, en veel panden zijn zelf rijksmonument of gemeentelijk monument. Dat verandert de vraag: niet alleen wat technisch kan, maar ook wat mag.
Werk aan een monumentale gevel dat meer is dan gewoon onderhoud kan vergunningplichtig zijn, en wat daaronder valt hangt af van het pand en van de behandeling. Wij doen geen vergunningaanvraag namens u, maar we zeggen wel vooraf wanneer het erop lijkt dat er een nodig is, zodat u het kunt navragen bij de gemeente of bij uw architect voordat er iemand aan de gevel staat.
In de restauratiepraktijk is de heersende gedachte terughoudendheid: een historische gevel hoeft niet nieuw te lijken. De donkere tint die zich over decennia op oud metselwerk heeft gezet, is deels de steen zelf geworden, en wie die er koste wat kost afhaalt, haalt het oppervlak mee. Wij reinigen daarom zelden een monument in zijn geheel tot lichte steen, en wel tot een gelijkmatig beeld waarin het profiel en het lijstwerk weer leesbaar zijn.
Impregneren: soms verstandig, vaak niet
Na het reinigen wordt vaak een waterafstotende behandeling aangeboden. Bij een moderne, dichte gevel kan dat nuttig zijn: minder wateropname betekent minder algengroei en langer een gelijkmatig beeld.
Bij oud metselwerk is het risico groter dan de winst. Een muur die vocht van binnenuit of vanuit de fundering kwijt moet, kan dat na een verkeerd gekozen behandeling minder goed. Het vocht gaat dan niet weg maar zoekt een andere uitweg, en bij vorst richt het schade aan achter de laag die u net hebt aangebracht. Dat is niet zichtbaar in het eerste jaar.
Ons uitgangspunt: geen impregneermiddel op een gevel waarvan we de vochthuishouding niet kennen. Is er twijfel, dan hoort daar bouwkundig onderzoek bij en niet een aanbieding van ons.
Bereikbaarheid, water en seizoen in Amsterdam
De stad bepaalt hier meer dan het pand. Een gevel die op een bedrijventerrein in een dag klaar is, vraagt aan een gracht een andere opzet.
Opstelruimte
Voor een hoogwerker of een steiger op de weg is een ontheffing van de gemeente nodig, en in een smalle straat met fietsnietjes en laad- en losplekken is die ruimte er soms simpelweg niet.
Vanaf het water
Bij grachtenpanden wordt gevelwerk soms uitgevoerd vanaf een werkschuit. Dat vraagt eigen afspraken over ligplaats en tijdvenster, en het is trager dan werken van de straat af, maar het haalt de gevel binnen bereik zonder dat de weg dicht hoeft.
Buren en ondergrond
Reinigingswater loopt naar het laagste punt, en dat is bij aaneengesloten bebouwing vaak het souterrain van de buren. Afvoeren worden vooraf gecheckt en waar nodig afgedekt, en wat we gebruiken wordt opgevangen in plaats van de gracht in te lopen.
Seizoen
Bij vorst of dreigende vorst reinigen we geen metselwerk: water dat in de steen trekt en vervolgens bevriest, drukt de buitenste laag eraf. Het late voorjaar tot het vroege najaar is het werkbare deel van het jaar, en dat betekent dat gevelwerk vooruit gepland moet worden.
Vragen over gevelreiniging
Kan een gevel weer als nieuw worden?
Bij een moderne gevel vaak wel. Bij oud metselwerk niet, en dat is ook niet het doel: wat eraf kan is de aanslag die op de steen zit, niet de verkleuring die de steen zelf heeft aangenomen. Wij zeggen vooraf welk beeld we verwachten, en het proefvlak laat zien of dat klopt.
Gaat hogedruk over mijn gevel?
Alleen als de ondergrond dat toelaat, en dat is minder vaak dan gedacht. Op zachte steen, stucwerk en natuursteen doet hoge druk blijvende schade. Op beton en hard naoorlogs metselwerk is het soms de juiste keuze.
Hoe lang blijft een gereinigde gevel schoon?
Dat hangt vooral af van de ligging. Een gevel aan een drukke doorgaande weg loopt sneller weer vol dan een gevel in een rustige straat, en een noordgevel die nooit opdroogt, vergroent eerder dan een zuidgevel. Bij het opnemen van het pand geven we aan welke termijn realistisch is en of een periodieke behandeling zinvol is.
Doen jullie ook alleen de onderste verdiepingen?
Dat kan, maar het resultaat is dan zichtbaar: een schone plint onder een vuile gevel valt meer op dan de vervuiling zelf. Als het budget of de bereikbaarheid daartoe dwingt, is een gelijkmatige lichte behandeling van de hele gevel meestal een beter beeld dan een grondige van een deel.